mjr dr med. Jan Aleksander Bermański

Jan Aleksander Bermański urodził się w Warszawie 12 stycznia 1886 roku. W 1913 roku na Uniwersytecie w Heidelbergu uzyskał dyplom lekarza, który nostryfikował na Uniwersytecie im. Józefa Piłsudskiego w Warszawie w 1919 roku. Cztery lata później, w 1923 roku doktoryzował się w zakresie nauk medycznych na tymże Uniwersytecie. Uzyskał również specjalizację w zakresie chorób wewnętrznych.

Pogłębianie wiedzy medycznej dr Jan Bermański znakomicie godził ze służbą żołnierską, którą rozpoczął w 1914 roku w Legionach Polskich Józefa Piłsudskiego jako zastępca lekarza batalionu. Od listopada 1915 do lipca 1916 roku był lekarzem Oddziału Komendy Legionów. Następnie, do marca 1917 roku pracował jako drugi lekarz Oddziału Legionowego Szpitala Czerwonego Krzyża w Radomiu. Od marca 1917 do lutego 1918 roku był lekarzem 2 Batalionu 3 Pułku Piechoty Legionów. Dramatyczny przebieg zdarzeń dziejowych narodu zaznaczył się w życiu Doktora internowaniem na Węgrzech od połowy lutego do 1 sierpnia 1918 roku. Po wyjściu z niewoli został przyjęty do Korpusu Polskiego w Warszawie, w którym pełnił funkcję referenta u Szefa Sanitarnego brygady. W wolnej Polsce podjął najpierw pracę jako lekarz w Stacji Sanitarno-Transportowej przy Dworcu Wiedeńskim w Warszawie. Szybko jednak, w grudniu 1919 roku został przeniesiony na Front Pomorski do 66 Pułku Piechoty w 16 Dywizji w Toruniu, w którym to Pułku w marcu 1922 roku uzyskał etatowe stanowisko naczelnego lekarza.

W październiku 1922 roku dr Jan Aleksander Bermański otrzymał etatowe stanowisko naczelnego lekarza 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich w Bydgoszczy. Dnia 15 sierpnia 1925 roku został przeniesiony ewidencyjnie do Kadry Oficerów Korpusu Sanitarnego przy Departamencie VIII - Sanitarnym. Po uzyskaniu zgody Ministra Spraw Wojskowych na przejście do służby w Sanitariacie Kolejowym, dnia 1 października 1925 roku rozpoczął pracę w Wydziale Sanitarnym Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Gdańsku.

W ten sposób zakończył się pierwszy ważny etap jego życia. O tym jak go przeżył świadczą wojskowe awanse. Ofiarna służba żołnierska i lekarska znajdowała uznanie władz wojskowych. Dr Bermański co dwa lata zmieniał szlify. Rozpoczynał w 1914 roku karierę wojskową w stopniu chorążego, w dwa lata później został podporucznikiem, w 1918 awansował na porucznika, w 1920 na kapitana, a w 1922 roku dekretem Naczelnika Państwa został mianowany majorem.

Drugi etap w życiu Jana Bermańskiego wyznacza praca w Sanitariacie Kolejowym, najpierw jako lekarz sanitarny kontraktowy, a od 1 października następnego roku jako etatowy lekarz sanitarny. W związku z utworzeniem Biura Gdańskiego PKP, decyzją Ministra Komunikacji dr Jan Bermański został przeniesiony z dniem 1 listopada 1932 roku do służby w Sekretariacie Naczelnika Biura Gdańskiego. W następnym miesiącu został oddelegowany do Wydziału Sanitarnego DOKP w Gdańsku na stanowisko zastępcy naczelnika w sprawach służby sanitarnej na obszarze Wolnego Miasta Gdańska. W marcu 1933 roku na mocy rozporządzenia Ministra Komunikacji został przeniesiony do Wydziału Sanitarnego DOKP w Gdańsku na stanowisko zastępcy naczelnika Wydziału. Nie był to jednak początek stabilizacji. Od 1933 roku coraz gęstsze chmury gromadziły się nad Gdańskiem, w związku z dojściem Hitlera do władzy. Ówczesne władze postanowiły więc przenieść DOKP do Torunia. Wydział Sanitarny DOKP ulokowano w Bydgoszczy przy ulicy Dworcowej 63. Dr Jan Aleksander Bermański piastował w nim stanowisko naczelnika od września 1933 do września 1939 roku.

Pracowity, bogaty w zmiany los doktora Bermańskiego dzieliła jego rodzina. W Boże Narodzenie 1927 roku w warszawskim kościele św. Aleksandra odbył się jego ślub z panną Heleną Strebeykówną. W siedem lat później przyszedł na świat syn Tadeusz, który nieprzypadkowo poszedł medycznym i kolejowym śladem ojca. Jan i Helena Bermańscy prowadzili ożywioną działalność patriotyczno-społeczną. Byli wybitnymi działaczami Polonii w Wolnym Mieście Gdańsku. Spotykały ich z tego powodu szykany ze strony Niemców podczas swego zamieszkiwania w Gdańsku. Po przeniesieniu do Bydgoszczy dr Jan Bermański pełnił nadal różne funkcje społeczne. Był wiceprezesem stowarzyszenia „Rodzina Kolejowa” na obszarze DOKP w Toruniu, był prezesem Związku Legionistów Polskich w Bydgoszczy, przez 5 lat pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Lekarzy Kolejowych Rzeczypospolitej Polskiej, był senatorem II Rzeczypospolitej. Wytężona i wielostronna praca doktora Bermańskiego dla Ojczyzny była doceniana i nagradzana najwyższymi odznaczeniami państwowymi: Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości i Złotym Krzyżem Zasługi oraz orderem Polonia Restituta. Czterokrotnie był odznaczany Krzyżem Walecznych.

Z chwilą wybuchu wojny we wrześniu 1939 roku pracownicy bydgoskiego Sanitariatu Kolejowego wraz z rodzinami, zabrawszy dokumenty Wydziału i Przychodni, lekarstwa i narzędzia lekarskie wyruszyli koleją do Warszawy. Komendantem transportu był naczelnik Wydziału Sanitarnego dr Jan Bermański. Pod ciągłym obstrzałem niemieckich samolotów dotarli do Kutna. Stamtąd z podręcznym bagażem podążyli pieszo do stolicy. Skończyło się dla doktora Bermańskiego spokojne, szczęśliwe życie rodzinne, przerwane zostały pasje zawodowe i pozazawodowe. Musiał się ukrywać, gdyż był poszukiwany przez Niemców, którzy wyznaczyli bardzo wysoką nagrodę pieniężną za ujawnienie miejsca jego pobytu. Nie było więc mowy o zatrudnieniu w zawodzie lekarza. Zmienił nazwisko na Jan Bacewicz, nie mieszkał z żoną i synem, zmienił wygląd zewnętrzny – zapuścił brodę i wąsy, przygarbił się, starał się w luźnych ubraniach ukryć sprężystą, wojskową sylwetkę. Żona z synem Tadeuszem, przyjąwszy nazwisko Strebejko, zamieszkała na warszawskiej Ochocie, na ulicy Barskiej 3. Jan Bacewicz, czyli dr Jan Bermański, był żołnierzem Armii Krajowej, a mieszkał w Warszawie przy ulicy Dalekiej. Gdy rozpoczęło się Powstanie Warszawskie, rodzina Bermańskich udała się do piwnicy, tak jak wszyscy mieszkańcy domu przy ulicy Barskiej 3. W piwnicy przebywali do 3 sierpnia 1944 roku, kiedy to podjechał niemiecki czołg i zaczął burzyć ich dom. Trzeba było wychodzić z piwnic. Gestapowcy aresztowali wszystkich i osadzili w Domu Akademickim przy Placu Narutowicza, gdzie mieściła się siedziba gestapo. Jan Bermański, nie rozpoznany przez Niemców, został rozstrzelany wraz z innymi 9 Polakami w dniu 7 sierpnia 1944 roku i pogrzebany na placu przed budynkiem. Po wojnie, dnia 11 kwietnia 1945 roku odbyła się ekshumacja zwłok i pogrzeb. Dr med. Jan Aleksander Bermański został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie w 150 kwaterze.

W 50 rocznicę jego śmierci Kolejowa Służba Zdrowia wydobyła z zapomnienia wybitnego lekarza, żołnierza, społecznika i uhonorowała go w dniu patronalnym kolejarzy 25 listopada 1994 roku tablicą pamiątkową na budynku przy ul. Dworcowej 63. Tablicę poświęcił ks. bp Jan Wiktor Nowak.

Teresa Bermańska

27 kwietnia 2013 roku