sztandar

 

 

      Sztandar typu wielkopolskiego wręczony 18 listopada 1919 roku przez generała Józefa Dowbór Muśnickiego na placu Wolności w Poznaniu. Fundatorem sztandaru było Grono Panien Wielkopolskich. Projektantką płatu sztandaru była Dora Mukułowska. Płat sztandaru wykonany został przez Jadwigę Kwiatkowską w zakładzie „J.Eichstedta” mieszczącym się    w poznańskim Bazarze. Grot sztandaru został zaprojektowany przez poznańskiego artystę rzeźbiarza Edwarda Haupta, wykonała zaś go warszawska Fabryka Wyrobów Srebrnych i Platerowanych Józefa Fregata. Pułk powstał w czasie Powstania Wielkpolskiego, jako 2. Pułk Ułanów Wielkopolskich w lutym 1920 roku został przemianowany na 16. Pułk Ułanów Wielkopolskich.
Płat sztandaru wykonany z białego i karmazynowego rypsu o wymiarach 77x55 cm, pomiędzy obydwiema stronami wkładka z materiału usztywniającego. Prawa strona płatu biała, za pomocą kolorowych nici wyhaftowany wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej umieszczony na złotym tle, na brzegu którego znajduje się wieniec z kłosów, róż i liści. W górnych rogach sztandaru złote wiązanki róż i kłosów. W półokręgu ponad wizerunkiem częstochowskiej madonny napis w kolorze złotym: „Biały sztandar wzniosłe czyny” - autorką tego napisu, który z czasem stał się pułkową dewizą, była Wanda Mukułowska. Poniżej wizerunku Matki Boskiej napis: „2. P. 19 28/4 19. P.U.” - 2. Pułk ułanów wielkopolskich; 28 kwietnia 1919 roku; data powstania 1 szwadronu pułku. Z boków płat obszyty złotym galonem o szerokości 1 cm. Na lewej stronie płatu czerwony krzyż kawalerski, którego kontury obszyte są złotym sznurkiem. Na środku wyhaftowany biały orzeł ze złotą koroną. Pod orłem dwie gałęzie wawrzynu splecione za pomocą wstążki. Z boków płat obszyty złotym galonem o szerokości 1 cm. Płat z trzech stron obszyty złotą frędzlą długości 5 cm. Do górnej krawędzi płatu doszyta tuleja z rypsu o długości 18 cm, która to założona jest na drzewce - pierwotnie była przybita za pomocą sześciu srebrnych gwoździ, z których zachowały się cztery. Na pozostałej długości do płata przymocowane są cztery srebrne kółka, które założone są na drzewce. W płacie widoczny jest ślad po pocisku, którym został on uszkodzony. Grot sztandaru w postaci orła o wysokości 18,5 cm i rozpiętości skrzydeł 18 cm stojącego na posrebrzanej kuli o średnicy 7,5 cm., która z kolei przymocowana jest do tulei nałożonej na drzewce.
Poniżej płata na drzewcu zamocowana jest srebrna tuleja upamiętniającą wręczenie sztandaru z okolicznościowa inskrypcją następującej treści: „Grono Wielkopolskich Panien ofiaruje niniejszy sztandar II Pułkowi Wielkopolskich Ułanów w przekonaniu, że powiedzie go ku sławie Za komitet Józefa hr. Mielżyńska Dora Mukułowska Janina Seydówna Alicja hr. Tyszkiewiczówna Janina Wicherkiewiczówna” - przy brzegu wybita próba srebra. Na drzewcu znajduje się srebrna tabliczka z napisem: „Prymas Polski 5. III. 27” - ofiarowana pułkowi przez ks. kardynała Augusta Hlonda, którego to eskortę honorową podczas wizyty w Bydgoszczy stanowił szwadron białych ułanów. Ponadto na drzewcu znajduje się tabliczka upamiętniająca nadanie pułkowi szefostwa w 1938 roku, o treści: „Pułkowi nadaję nazwę 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. gen. dyw. Gustawa Orlicz- Dreszera Gdynia d. 26. VII. 38 Minister Spraw Wojskowych T.Kasprzycki gen. dyw. Dz. Roz. MSWojsk. 18/37”. Z drzewca zachowała się tylko część długości 81 cm. 

      W kampanii 1939 roku pułk w składzie Pomorskiej Brygady Kawalerii walczył w Borach Tucholskich, gdzie 3 września został rozbity pod Bukowcem i rozdzielony na dwie części. Sztandar znalazł się przy grupie około 30 ułanów pod dowództwem por. Zygmunta Bieganowskiego, próbujących przebić się przez pierścień wojsk niemieckich. Dnia 4 września 1939 roku znaleźli się oni rejonie jeziora Pięćmorgi. Okazało się, ze wszystkich stron znajdują się oddziały niemieckie. Porucznik  Bieganowski nakazał wystawienie ubezpieczenia a sam wraz z podoficerem sztandarowym st. wach. Bolesławem Hoppe i czterema ułanami udał się do pobliskiego zagajnika. Tam wykopano dół, w którym złożono znak pułku, uprzednio wkładając go do skórzanego pokrowca i owijając w płaszcz por. Bieganowskiego. Żołnierze złożyli przysięgę o zachowaniu w tajemnicy miejsca ukrycia sztandaru. Następnie oddział próbował wydostać się z matni - jednakże większość żołnierzy dostała się do niewoli.

      W 1957 roku por. Bieganowski, na pogrzebie jednego z ułanów, spotkał st. wachm. Hoppe - postanowili  odszukać ukryty we wrześniu sztandar pułkowy. Poprzez wachmistrza Stanisława Maciejewskiego i jego córkę nawiązali kontakt z redakcją Żołnierza Polski Ludowej, uzyskali również pomoc ze strony wojska. W październiku 1959 roku zorganizowano pierwsze poszukiwania. Dopiero 13 listopada 1959 roku przy udziale żołnierzy wojska polskiego i kombatantów pułku, po wykopaniu około 1000 dołków, udało się odnaleźć sztandar. Dnia 19 listopada 1959 roku nastąpiło uroczyste przekazanie sztandaru przez kombatantów pułku i przedstawicieli prasy do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Za: Michał Pacut-Muzeum Wojska Polskiego Warszawa
 
 
 
 
       
        poczet sztandarowy, d-ca ppor A. Antoniewicz
 
 
            
   
         poczet na ul. Mostowej, podoficer sztandarowy st.wachm. Świerczyk