Złota Księga 1918-1934

 

 

          Jednodniówka XV-lecia pułku to owoc pracy rotmistrza Czesława Dmochowskiego,który zebrał i opracował materiał do ,,Złotej Księgi” pułku,a starszy wachmistrz Franciszek Małek wypisał ręcznie jej tekst. Jednodniówka jest wierną odbitką ,,Złotej Księgi” Pułku z lat 1919-1934.


,,Żołnierz swą pracą pokojową doskonaląc rzemiosło żołnierskie, dac musi Polsce poczucie,że chwile słabości nie istnieją dla jego Ojczyzny,że wszyscy Obywatele Kraju spokojnie pracować mogą,nie doznając trwogi i niepokoju i że jakakolwiek piędz ziemi ojczystej stać się może pustynią czy ruiną dla najazdu wroga." Józef Piłsudski -Warszawa-Belweder,dnia 31 XII 1920r.


1.Powstanie i organizacja pułku:
Formowanie
oddziału konnego,z którego powstał 16/2 pułk ułanów wielkopolskich datuje się od dnia 29 XII 1918 roku.W dwa dni od oswobodzenia miasta Poznania od zaborców Niemców w miasteczku Lwówek i majątku Posadowie powiatu Nowotomyskiego z inicjatywy i poparcia panów: Stanisława hrabiego Korzbok-Łąckiego i Mieczysława hrabiego Kwileckiego i byłego plutonowego armii niemieckiej Wojciecha Świerczyka,powstał oddział konny z byłych kawalerzystów Polaków z armii niemieckiej. Formującemu się oddziałowi hrabia Korzbok-Łącki ofiarował 22 konie. Dnia 5 I 1919 roku odział ten w sile 33-ech szabel pod dowództwem plutonowego Świerczyka wraz z kapralem Kwileckim zameldował się u dowódcy Frontu Zachodniego płk Milewskiego.
Będąc
już na froncie oddział ten szybko wzrastał w siłę przez napływ ochotników,tak że dnia 29 I 1919 roku otrzymał nazwę: Szwadron Jazdy Okręgu II i dowódcę podchorążego Teofila Bobrownickiego. Dowódca wojsk wielkopolskich generał piechoty Dowbór-Muśnicki rozkazem dziennym Dowództwa Głównego Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim Nr.145 z dnia 29 V 1919 roku nakazuje przystąpić do formowania 2-go pułku ułanów Wielkopolskich.
Kadrą
pułku jest Szwadron Jazdy Okręgu II,na dowódcę wyznacza ppłk Romana Pasławskiego. Miejsce formowania Biedrusko pod Poznaniem. Formowanie pułku,z którego poszczególne szwadrony brały udział w walkach na Froncie Północnym zostało przedłużone i definitywnie zakończone w dniu 1 IX 1919 roku z następującą obsadą oficerską:
*dowódca
pułku-płk Roman Pasławski,
*dcy
dyonów-rtm.Stanisław Breza i rtm.Erazm Stablewski,
*adjutant
pułku- por.Stefan Stablewski,
*dca
I szwadronu-rtm.Leon Płachecki,
*dca
II szwadronu-por.Wiktor Mirny,
*dca
III szwadronu-por.Kazimierz Papara,
*dca
IV szwadronu-por.Józef Ślaski,
*dca
szwadronu KM-por.Józef Modlibowski,
*dca
szwadronu technicznego-por.Stanisław Zakrzewski,
*dca
szwadronu zapasowego-rtm.Aleksander Winnicki,
*lekarz
pułku-mjr dr Jan Bajoński,
*kapelan
pułku-ks.dr Stefan Ugniewski.
Oficerowie
młodsi:podporucznicy-Konrad Bniński,Jerzy Kłopotowski,Stanisław Kwilecki,Wincenty Górski,podchorążowie-Czesław Dmochowski i Piotr Dębiński.
Rozkazem
dziennym D-twa Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim Nr.155 pkt.7 z dnia 8 VI 1919 roku ustalono umundurowanie pułku:
*rogatywka-sukno
szare,biały otok z górną i dolną wypustką czerwoną,wierzch rogatywki z białymi wypustkami w szwach,
*ułanka-sukno
szare w szwach wypustki białe,proporczyki na kołnierzu białe przedzielone czerwonym paskiem,
*spodnie-sukno
szare,lampasy białe,wypustka między lampasami biała,
*dystynkcje
u oficerów Wojsk Wielkopolskich- były z lewej strony nad otokiem rogatywki srebrny trefl małego wymiaru,na rękawach przy mankiecie srebrne galony,u podoficerów-trefl koloru zielonego,galony na rękawach przy mankiecie popielate.
W
dniu 18 XI 1919 roku pułk otrzymał sztandar ofiarowany przez Koło Ziemianek Wielkopolskich. Do komitetu fudacji sztandaru weszły panie: Józefa hr.Mielżyńska,Dora Mikułowska,Janina Seydówna,Alicja hr.Tyszkiewicz,Janina Wicherkiewicz. Poświęcenie i wręczenie sztandaru odbyło się w Poznaniu na Placu Wolności.
W
miesiącach XII 1919 roku i I 1920 roku poszczególne szwadrony poprzydzielane do grup wojsk wielkopolskich zajmowały miejscowości opuszczone przez Niemców. Po oswobodzeniu ziemi wielkopolskiej od zaborcy,pułk dnia 29 I 1920 roku zajmuje Bydgoszcz. Dowódca I Brygady Jazdy Wielkopolskiej rozkazem dziennym z dnia 23 I 1920 roku, w powołaniu się na rozkaz Naczelnego Dowództwa WP z dnia 15 XI 1919 roku, nakazał pułkowi zmienić odznaki wielkopolskie na odznaki umundurowania WP,a następnie rozkazem Nr.4 z dnia 21 II 1920 roku pułk otrzymał numerację 16/2 pułk ułanów Wielkopolskich.

 

2.Udział pułku w wojnie polsko-rosyjskiej w 1920 roku


Dnia
9 III 1920 roku otrzymuje pułk rozkaz wymarszu na front wschodni.
Obsada
personalna pułku przed wymarszem na front uległa zmianie:
Na
stanowisko zastępcy dowódcy pułku został wyznaczony dnia 3 III 1920 roku:mjr Wilhelm Światołdycz-Kisiel, na stanowiska dowódców szwadronów:
*I-go:por.Jan
Ślaski,
*II-go:por.Wiktor
Mirny,
*III-go:por.Ogrodziński,
*IV-go:rtm.Leon
Płachecki,
*KM:ppor.Wincenty
Górski,
*Technicznego:por.Zygmunt
Twardowski.
Rotmistrzowie:Stanisław
Breza,Erazm Stablewski,por.Ignacy Mielżyński i ppor.Mieczysław Kwilecki-zostali odkomenderowani z pułku. W Bydgoszczy pozostał szwadron zapasowy pod dowództwem rtm.Aleksandra Winnickiego. Przemarsz pułku z Bydgoszczy do Małopolski Wschodniej w rejon Podhorce odbywa się transportem kolejowym. Na rozkaz Nacz.D-twa Nr.2707/III-pułk przechodzi do 24 III 1920 roku w rejon Zdołbunowa i wchodzi w skład V brygady kawalerii-płk.Orzechowskiego,należącej do 2 Armii.
I.Ofensywa na Ukrainie.
*Zagon
na Koziatyn.Pułk wszedł w IV 1920 roku w skład dywizji kawalerii gen.Romera,będącej bezpośrednio pod rozkazami Naczelnego Wodza. Zadaniem kawalerii było opanowanie w ciągu dwóch dni węzła kolejowego i ważnego ośrodka amunicyjno-żywnościowego Koziatyn i utrzymanie go do nadejścia piechoty. Powodzenie zagonu było podstawą sukcesu całego planu ofensywy ukraińskiej. Dnia 25 IV wyruszyła dywizja kawalerii zagonem na Koziatyn. Po forsownym dwudniowym marszu wieczorem 26 IV pułk z przydzieloną artylerią osiągnął cel. W ataku frontalnym zdobył północną część miasta,główne zabudowania i tory dworca towarowego,utrzymując w walce kilkanaście godzin najdalej wysunięte placówki i zapoczątkowując dnia 27 IV rozstrzygający atak,przyczyniając się wybitnie do zdobycia punktu węzłowego Koziatyn. Ogólnie bierze dywizja przeszło 2000 jeńców i wiele sprzętu bojowego. Bitwa pod Koziatynem była chrztem bojowym pułku,przy niskich stratach. Szwadron techniczny niszczy tor kolejowy na Humań,wykoleja pociąg ze sztabem dowództwa rosyjsko-ukraińskiego frontu, bierze 300 jeńców i znaczną zdobycz. Po opanowaniu Koziatynia pułk dokonał kilku wypadów w kierunku półn-wsch.,biorąc do niewoli kilkuset rozbitków z 44 Dyw.Strz.sowieckiej. Na ręce pułku złożyła też broń 1 Bryg.USS. W dniu 2 V dywizja jazdy rozpoczęła dalszą ofensywę na Rożyn,Skwirę,Białą Cerkiew,tak że dnia 6 maja V brygada zajmuje Kohorlik. W dalszym manewrze zaczepnym w dniu 8 V dywizjon pułku walczy pod Szubówką. Nieprzyjaciel cofał się za Dniepr. Nowy dca dywizji gen.Karnicki postanawia zając Kaniów i odciąć nieprzyjacielowi drogę przez Dniestr. Zarządza przejście V bryg.kaw.-do obszaru Potok-Szandra.
Dywizja
kawalerii wypiera nieprzyjaciela na południe i w dniu 11 V zajmuje pułk miasto Stepańce pod Kaniowem. W tym czasie przybywają do pułku: por. Edmund Chojecki,który obejmuje d-two szwadronu KM.-oraz podchorążowie:Edmund Nieszkowski,Marceli Żółtowski,Jan Żółtowski,Jan Bączkowski,Roman Gustowski,Antoni Wasiutyński i Certowicz.W związku z przesunięciem dywizji,V brygada kawalerii przechodzi w rejon Wincentówki-Teleszówki nad rzeką Worochatka. Dnia 26 V nieprzyjaciel przeszedł do natarcia. Po walkach pod Szubówką,Teleszówką oraz szarży konnej dyonu pod Pieszczonoje,następuje w dniu 27 V przemarsz na południe na spotkanie konnej armii Budionnego przez Białą Cerkiew-Berezną.W walkach wyróżnia sie I-szy szwadron por. Jana Ślaskiego i szwadron techniczny por. Twardowskiego.Pierwszy bój z armią Budionnego stoczyła V brygada kawalerii 29 V pod Bereżną,a 30 V na stronę WP,na odcinku pułku przeszedł pułk Kozaków. D-ca dyw. kaw. gen. Karnicki wydał rozkaz zwiększenia stanów bojowych w szwadronach pułku. W tym celu szwadron III uzupełnił szwadrony I i IV,a szwadron techniczny-szwadron II. W nocy z dnia 31 V na 1 VI -dywizja rozpoczęła akcję zaczepną przeciwko dywizjom armii Budionnego,których obecność stwierdzono w rejonie Hajworon-Pietraszówka i Rohozna. Plan dcy dywizji nakazywał pułkowi natarcie na Rohozną w szyku pieszym. Pułk brawurowym atakiem o 5 rano,odrzucił szarżę 3-4 sotni Kozaków,po czym ruszył w ślad za ustępującymi. Siły wrogiej kawalerii,zaskoczonej w Rohoznej wynosiły co najmniej brygadę. Wobec przerwania się armii konnej Budionnego przez linię własnej piechoty i zagrożenia tyłów 2 Armii pod Kijowem,otrzymuje pułk rozkaz zaprzestania natarcia. Polska Dywizja Kawalerii wyrusza w myśl rozkazu D-twa armii w ślad za wojskami Budionnego w kierunku na Skwirę. Dnia 5 V pułk zostaje przydzielony w Antonowie do Grupy Skirowskiej,gdzie pełni służbę rozpoznawczą i osłania odwrót brygady piechoty na Skwirów,po czym forsownym marszem wraca do brygady kawalerii,pozostawiwszy IV szwadron przy XIV brygadzie piechoty. W myśl rozkazu D-twa Armii w skład dywizji kawalerii weszła 9 VI -3 brygada kawalerii,która otrzymała zadanie ubezpieczenia lewego skrzydła 6 Armii. W czasie dalszych działań dnia 11 VI trzy brygady dywizji kawalerii walczyły od rana z przeważającymi siłami konnej armii Budionnego pod Chałaim Gorodkiem i Czerwoną. Pułk otrzymał zadanie krycia odwrotu V bryg. kaw .i zniszczenia mostu na rzece Hujwa. Zadanie swoje wykonał chlubnie walcząc w tylnej straży,ponosząc straty 9 ułanów zabitych i rannych i 22 konie. W tym samym dniu udaremnił pułk oskrzydlenie taborów IV brygady kaw. pod Browkami,gdzie poniósł ciężkie straty,lecz umożliwił dalszy kilkunastokilometrowy odwrót taborom brygady. Idąc w ślad za Budionnym i szarpiąc go dywizja wykonała ostatni marsz niepostrzeżenie lasami do miasta Rohaczew nad Słuczą,przez którą 18 VI przeprawił się wpław wychodzący na skrzydło nieprzyjaciel. W Rohaczewie pułk zostawił jeden szwadron w grupie płk.Plisowskiego i przeszedł na reorganizację w rejon Zamościa. W czasie od 25 IV do 18 VI 1920 roku pułkim dowodził w zastępstwie mjr Wilhelm Światołdycz-Kisiel.
II. Reorganizacja i uzupełnienie pułku w rejonie Zamościa.
Na
dowódcę 16/2 pułku ułanów Wlkp.-wyznaczono rtm.Ludwika Kmicic-Skrzyńskiego pismem Nacz.D-twa. L.7701/I. i rozkazem Dcy 1 Dyw. Kaw. L.65/I z dnia 16 VII 1920 roku. Jednocześnie z nowym dowódcą pułku przydzielono rotmistrzów:Zygmunta Lecewicza,Piotra Głogowskiego i Stefana Czarnieckiego,podporuczników: Kazimierza Kosiarskiego,Edmunda Heldut-Tarnasiewicza,Kazimierza Maksa,Juliusza Heinzla,Stanisława Lubeckiego,Wacława Soberskiego,Kazimierza Kwiecińskiego i Wacława Calewskiego,oraz podchorążych:Zbigniewa Golędzinowskiego,Mieczysława Boguckiego,Franciszka Cymermana,Józefa Sułockiego,Bolesława Pieczyńskiego i Jerzego Piaskowskiego. D-ca pułku wyznacza:
*rtm. Zygmunta
Lencewicza zastępcą dcy pułku,
*rtm. Piotra
Głogowskiego dcą I szwadronu,
*rtm. Stefana
Czarneckiego dcą II szwadronu,
*ppor. Edmunda
Heldut-Tarnasiewicza dcą III szwadronu,
*ppor. Kazimierza
Maksa dcą IV szwadronu,
*por. Edmunda
Chojeckiego dcą szwadronu KM,
*ppor. Kazimierza
Kosiarskiego dcą szwadronu technicznego.
Stan
pułku został wzmocniony marszówką w sile 500 szabel przez szwadron zapasowy pułku.
III. Bitwy z konną armią Budionnego pod Beresteczkiem i Brodami.
Po
reorganizacji i uzupełnieniu wszedł pułk w skład IV brygady kawalerii pod d-twem płk Gustawa Orlicz-Dreszera,która dnia 20 VII 1920 roku wyruszyła przez Sokal do Horochowa. W dniach 24 i 25 VII-IV brygada kaw. nawiązała bezpośrednią styczność z konną armią Budionnego i otrzymała rozkaz rozpoznania w kierunku na Brody oraz nawiązania łączności z 18 DP. Dnia 26 VII otrzymał pułk chwilowo bez I i IV szwadronu rozkaz utrzymania wsi Smarzów. Obrona wsi przy przeważających siłach Sowietów była bardzo ciężka. Po szarży konnych oddziałów sowieckich i użyciu broni maszynowej i artylerii prawe skrzydło pułku zostało przełamane. Dzięki przytomności por. Ślaskiego,który do nadejścia 1 pułku szwoleżerów,ubezpieczał w szyku konnym obronę pułku,szarżował pod Zawidczami,gdzie zdobył sztandar i jedną taczankę 36 pułku kawalerii sowieckiej. Z zachodniej części wsi nieprzyjaciel został wyparty przez kontrszarżę I szwadronu i 1 pułku szwoleżerów,prowadzonych przez d-cę 16 pułku ułanów. O godzinie 18 spieszone szwadrony pułku ruszyły do natarcia i przy współudziale oskrzydlającego manewru 2 pułku szwoleżerów zdobyły umocnioną pozycję nieprzyjaciela we wsi Szczurowice. Przydzielony do pułku por. Ludwik Szweicer obejmuje IV szwadron. Następnie pułk bronił przeprawy w Szczurowicach,odpierając wszystkie próby przedostania się Sowietów przez Styr. Dnia 28 VII po ciężkim ostrzale Szczurowic i stratach w obronie utrzymała się garstka obronców z I szwadronu i d-cą Janem Ślaskim,która udaremniła dwóm brygadom 6 Dyw. Kaw. sowieckiej wszystkie próby sforsowania mostu. O godzinie 21 ogień ustał i dzielna obsada Szczurowic po wykonaniu zadania została zluzowana przez IV szwadron 1 pułku szwoleżerów. W walkach pod Szczurowicami pułk poniósł straty w ilości 41 zabitych i rannych,w tej liczbie rannych 5 oficerów i 1 podchorąży-(wsród nich 2 dowódców szwadronów por. Wiktor Mirny i ppor. Kazimierz Kosiarski,poległ ppor. Stanisław Lubecki).
Od
dnia 29 VII pułk walczy i manewruje pod Mikołajowem,a dnia 2 VIII w szyku pieszym pod silnym ogniem artylerii sowieckiej naciera i zajmuje Stanisławczyk. Ginie w tej walce jeden z najdzielniejszych podoficerów pułku wachmistrz Stanisław Kuczyk. Nazajutrz o świcie d-ca brygady wysłał I-szy szwadron z taczanką jako podjazd na Brody z zadaniem zajęcia tej miejscowości i nawiązania łączności z 18 DP- nacierającą z płd-zach na Brody. W Brodach szwadron zastał oddziały konnej armii Budionnego,pociąg pancerny,samochody pancerne i podobno Budionnego z jego ścisłym sztabem. W wyniku powstałej walki,szwadron otoczony dwukrotnie musiał przebijać się szarżą przez pierścień sowieckiej obrony. W walce ranny został ppor. Kazimierz Maks-dca I szwadronu. Na wiadomośc o powstałej walce d-ca pułku wysłał na pomoc I-mu szwadronowi szwadron IV,co ułatwiło powstrzymanie pościgu i zebranie się I szwadronu. W tym czasie reszta pułku jako straż przednia brygady podchodzi pod Jazłowczyk,gdzie III szwadron pod dowództwem ppor. Edmunda Heldut-Tarnasiewicza,będący w straży przedniej-pierwszy szarżuje na oddziały 11 Dyw. Kaw. sowieckiej,za nim wszedł do szarzy II szwadron. Z chwilą ukazania się coraz liczniejszych oddziałów 11 i 4 Dyw. Kaw. sowieckiej reszta polskiej Brygady kawalerii wchodzi do akcji. Boje pod Szczurowicami,Stanisławczykiem,Brodami i Jazłowczykiem były najkrwawsze w całej wojennej historii pułku. W tych walkach pułk stracił 89 zabitych i rannych kawalerzystów. Boje te zakończyły okres walk pułku z konną armią Budionnego. Następuje przegrupowanie do bitwy warszawskiej. Między 9 a 12 VIII 1920 roku pułk przerzucono transportami kolejowymi do Lublina,gdzie wchodzi w skład nowo powstałej IV brygady kawalerii pod dowództwem płk dypl. Adama Nieniewskiego.
IV. Udział pułku w walkach Grupy Środkowej gen. Rydza-Śmigłego.
W
czasie obrony Warszawy Naczelny Wódz użył grupę środkową do ubezpieczenia prawego skrzydła 4 Armii i uderzenia na Parczew-Białą-Podlaską-Białystok w celu odcięcia kierunku odwrotu armii sowieckiej. W skład tej grupy weszła IV brygada kawalerii.Działania pułk rozpoczął z całą grupą świtem 16 VIII 1920 roku. Po 6-ciu dniach i nocach bezustannych bojów,potyczek i marszów pułk osiągnął z dużymi sukcesami nakazany cel-Białystok. Z większych bojów stoczonych przez pułk podczas kontrofensywy bitwy pod: Wisznicą,Niemirowem, Mielejczycami i Daszami. Bitwa pod Mielejczycami jest ważną w historii pułku,gdyż w niej to pułk przyczynił się w dużej mierze do zlikwidowania uderzeniowej grupy artylerii ciężkiej armii sowieckiej w składzie 24 armat,13 haubic,1613 żołnierzy i 1441 koni,przeznaczonej do bombardowania Warszawy. Na rozkaz d-cy pułku rtm.Stefan Czarnecki w czasie nocy odciął grupie artylerii sowieckiej drogę odwrotu,zajmując Mielejczyce,gdzie organizuje obronę,na którą napiera o świcie oddział ubezpieczający artylerię. Dca II-go szwadronu por. Kazimierz Kosiarski rzuca się ze szwadronem do szarży,biorąc do niewoli kilkudziesięciu jeńców i wywołując demoralizację w kolumnie. W tym czasie reszta pułku szarżuje kolumnę od tyłu,biorąc do niewoli 24 działa,3 jaszcze i 491 jeńców. W bitwie tej ginie pchor. Antoni Wasiutyński. Zaalarmowana reszta brygady kawalerii polskiej nadciąga i wchodzi do akcji na prawym skrzydle pułku dokonując pogromu sowieckiej artylerii,która traci 37 dział,1662 ludzi i 1441 koni.
V. Walki z Litwinami na Suwalszczyźnie.
Po
dojściu armii polskiej do granicy Prus Wschodnich-IV brygada kawalerii płk dypl. Nieniewskiego,wzmocniona częścią 41 pp i kilkoma pułkami kawalerii tworzy grupę operacyjną jazdy. IV brygada kawalerii (dowodzi w zastępstwie mjr Zygmunt Piasecki)-zostaje skierowana na Suwalszczyznę w celu oczyszczenia jej od Litwinów. Przez blisko 3 tygodnie pułk walczy w trójkącie miedzy Augustowem-Sejnami-Suwałkami. Prócz drobnych potyczek pułk stoczył dwie większe bitwy pod Sejnami i Serskim Lasem. Pułk będąc w Sejnach,mimo zawieszenia broni z Litwinami-został przez nich zaskoczony z trzech stron. D-ca pułku nie mając rozkazu wszczynania walki z Litwinami starał się za pomocą wysłanych parlamentarzy wstrzymać natarcie Litwinów,oddając im dobrowolnie miasto po wycofaniu się pułku i wydając w myśl tej decyzji odpowiednie rozkazy. Wysłany pierwszy parlamentarz por. Heldut-Tarnasiewicz nie uzyskał zgody d-cy nacierającego na powstrzymanie akcji. Wysłany drugi parlamentarz por. Wincenty Górski został zatrzymany przez Litwinów i do końca wojny pozostał w niewoli. Wskutek wytworzonej sytuacji d-ca pułku spieszonymi szwadronami powstrzymał natarcie piechoty litewskiej do czasu kiedy koniowodni i tabory nie zostały wycofane z miasta. Straty w tej bitwie 3 zabitych. Pod Serskim Lasem por. Kosiarski z II szwadronu i plutonowy z I szwadronu zaszli na tyły 5pp litewskiej,gdzie działając przez zaskoczenie rozbili II baon tego pułku,biorąc do niewoli 120 żołnierzy i 4 oficerów.
VI. Manewr na Lidę.
Dywizje
polskie natrafiły pod Grodnem na zdecydowany opór 3 Armii sowieckiej.Naczelny Wódz chcąc rozbić ostatecznie wroga,postanowił wykonać głęboki manewr na tyły przeciwnika z jednoczesnym silnym natarciem frontalnym. W tym celu zostały zgrupowane:1 DPLeg, 1 DLitewsko-Białoruska oraz II i IV brygada kawalerii. W składzie IV brygady były 3 pułki ułanów: 7,211,16 i 3 baterie 2 i 7 DAK. Pułk w międzyczasie wykruszył się i stan bojowy przedstawiał się następująco:14 oficerów,7 podchorążych,205 szabel i 6 ckm. Oddziały te otrzymały zadanie odrzucenia Litwinów na północ,zajęcia drewnianego mostu na Niemnie pod Druskiennikami i stąd obejścia 3 armii sowieckiej-uderzając przez Skrybowce na Lidę. Na obejście to zostaje skierowana IV brygada kawalerii po zajęciu mostu w Druskiennikach i 1 DP Legionów. W ten sposób pułk znalazł się kilka dni na głębokich tyłach nieprzyjaciela. Zagon na Lidę rozpoczął się walką z Litwinami 22 IX 1920 roku sforsowaniem rzeki Marachy,po czym brygada ruszyła na wschód. Pułk nocnym atakiem zajął Kopciową,a 1 DP Leg. zajęła Sejny. Tak oto droga do Druskiennik stanęła otworem. Dnia 23 IX most w Druskiennikach został przez brygadę zajęty,a 25 IX brygada stanęła po Raduniem,gdzie skierowała się 21 DP sowiecka. W związku z natarciem dywizji sowieckiej na IV Brygadę kawalerii pułk skierował się w rejon miejscowości Polassa,gdzie stawił nieprzyjacielowi zdecydowany opór i wziął do niewoli 130 jeńców. Następnie w czasie natarcia 1 DP Legionów na północ od Lidy-28 IX polska brygada kawalerii działała na wschód od miasta na tyłach wroga,gdzie pułk wspólnie z 7 pułkiem ułanów wziął do niewoli około 600 jeńców. W dalszej walce na tyłach wroga II szwadron pułku przez zamknięcie drogi 56 DP sowieckiej-cofającej się spod Grodna wziął do niewoli pod Pieciułowcami 300 jeńców straży przedniej,a naciskany przez sowiecką piechotę idącą na bagnety-musiał ustąpić. W czasie manewru na tyły nieprzyjaciela pułk zdobył:8 dział,10 rkm i ponad 1000 jeńców.
VII. Zagon na Krzywicze.
Dnia
7 X 1920 roku pułk stanął w rejonie miejscowości Mir i wraz z IV brygadą kawalerii wszedł w skład grupy ,,Mir”,pod dowództwem płk Dąb-Biernackiego,złożonej z 1 DP Leg. i I i IV brygady jazdy,która stanowi grupę jazdy płk.Strzemieńskiego. Zadaniem grupy było osiągnięcie granicy wyznaczonej przez Naczelnego Wodza zagonem na Krzywicze. Dnia 10 X przeprawiają się pułki przez Niemen pod Kaladzinem i maszerują przez Puszczę Nalibocką,Raków. W tym dniu grupa wykonała ogromny przemarsz i stanęła w Iwieńcu. Nazajutrz rano czoło kolumny pod Rakowem spotkało się z piechota sowiecką i po ciężkiej walce zdobyła Raków. Pułk w tej walce osłaniał od północy działania 7 i 3 pułku ułanów,przy czym poszczególne szwadrony walczyły z Sowietami do późnej nocy. W dniach 12-13 X 1920 roku pułk walczył na głębokich tyłach nieprzyjaciela z oddziałami wycofującymi się na wschód. Oddziały sowieckie były zupełnie zdezorientowane obecnością pułku polskiego na swoich tyłach. W ciężkich walkach odwrotowych sowieckie dywizje 2,5 i 6 poniosły ogromne straty. Ostatnim dniem walki był 14 X,gdzie pułk walczył pod Krzywiczami,gdzie sowieci dysponujący pociągiem pancernym przechodzili kilkakrotnie do kontrataków. Nocnym bojem dopiero pułk zdobył Krzywicze,kończąc swą pełną chwały historię wojenną z lat 1919-20.Zawieszenie broni zastało pułk w Głębokiem skąd w połowie XI 1920 roku powrócił transportami kolejowymi do Bydgoszczy.
VIII. Zdobycze pułku.
Na
froncie wschodnim pułk zdobył:sztandar,31 armat z jaszczami,21 ckm,450 wozów z amunicją,2 samochody osobowe,kilka kuchni polowych,radiostację,2000 jeńców i 700 koni.
IX. Wyciąg z rozkazów pochwalnych wyższych dowódców o działaniach bojowych 16/2 pułku ułanów wielkopolskich.
*wyciąg
z rozkazu Nr.1 D-twa IV Bryg. Jazdy Nr 31 OP z dnia 20 VII 1920 roku:...Szczęśliwy jestem dowodząc tak świetnymi oddziałami,które jeden przed drugim prześcigają się na polu chwały zabierając nieprzyjacielowi w krótkim czasie 22 działa,900 jeńców i ogromny dobytek wojenny. Wyrażając wszystkim dowódcom podziękowanie szczególnie podkreślić muszę zasługi majora Kmicic-Skrzyńskiego-dowódcy 16/2 pułku ułanów wielkopolskich. Nieniewski płk,dca IV bryg. kaw.
X. Powrót do garnizonu.
W
dniu 25 XI 1920 roku miasto Bydgoszcz wita uroczyście powracający pułk-mszą świętą i przemówieniem prezydenta na Starym Rynku.
Z
frontu razem z pułkiem wrócili następujący oficerowie:
*majorowie-Ludwik
Kmicic-Skrzyński,Zygmunt Lecewicz,mjr lekarz Bajoński,ksiądz kapelan Stefan Ugniewski,
*rotmistrz-Stefan
Czarnecki,
*porucznicy: Jan
Ślaski,Wiktor Mirny,Kazimierz Kosiarski, Kazimierz Papara,Edmund Chojecki,Stefan Stablewski,Stanisław Zakrzewski,Wacław Soberski,
*podporucznicy: Juliusz
Heinzel,Jerzy Piaskowski,
*podchorążowie: Józef
Salocki,Franciszek Cymerman,Czesław Dmochowski,Mieczysław Bogucki,Bolesław Pieczyński,Jan Żółtowski,Marceli Żółtowski,Roman Gustowski,Jan Bączkowski,Edmund Nieszkowski,
*chorążowie: Teodor
Mory,Stanisław Kujawa,Józef Majchrowski.

 

3.Ważniejsze wydarzenia w pułku w okresie pokojowym:


I. Rok 1920-21.Zmiana na stanowisku dowódcy pułku.
W myśl rozkazu Pana Ministra Spraw Wojskowych-mjr Ludwik Kmicic-Skrzyński zdał,a płk Włodzimierz Wołkowicki objął 16/2 pułku ułanów Wielkopolskich. Dotychczasowy dowódca pułku mjr Ludwik Kmicic-Skrzyński powołany został na kurs do Centralnej Szkoły Kawalerii w Grudziądzu. W tym roku została utworzona VII Brygada Kawalerii z siedzibą w Poznaniu pod dowództwem płk Stanisława Sochaczewskiego. W skład brygady weszły następujące pułki:15,16,17 ułanów,7 pułk strzelców konnych i 7 Dywizjon artylerii konnej. W miesiącu XII 1920 roku zostali przydzieleni do pułku: rtm. Lucjan Chojecki,oraz podchorążowie po ukończeniu C. S. Kaw.:Janusz Rudnicki i Zbigniew Szacherski,a w VIII 1921 roku: rtm. Michał Zakrzewski,por. Stefan Skupiński,por. Feliks Ryl,por. Henryk Gorzechowski, por.lek.wet.Henryk Harland i podchorążowie po ukończeniu C. S. Kaw.:Stefan Przeradzki,Czesław Dmochowski,Roman Koperski,Henryk Kowalski,Józef Cichocki.
II. Rok 1922. Początek rozwoju sportu konnego w pułku.
Już w 1921 roku pułk zapoczątkował pułk swe sukcesy w zawodach konnych,dzięki dużej ilości koni zakupionych we Francji. Wybitniejsze z koni jak: Cezar,Jacek,Gedymin,Arwan,Fedor,Kuba, Gabryel,Naczelnik,Ewa,Nagroda-dosiadane przez oficerów tworzą zespół,który pod kierownictwem mjr Winnickiego przez szereg lat stał na pierwszym miejscu pod względem sportowym w kraju. Przybycie do pułku płk Sergiusza Zahorskiego,po ukończeniu szkoły jazdy w Pinerollo udoskonala jeszcze poziom jazdy. Rezultatem dalszej pracy w kierunku hippiki jest udział oficerów pułku w ekipie reprezentacyjnej Polski zagranicą,a mianowicie-płk Zahorskiego i por. Skupińskiego w Nicei i Rzymie oraz rtm. Edmunda Chojeckiego i por. Pieczyńskiego w Nicei. Dnia 14 I 1922 roku przydzielono do pułku:mjr Michała Nowickiego i por. Witolda Jabłońskiego. Począwszy od roku 1921 do 1926 ,pułk urządza rok-rocznie zawody konne,na które zaprasza pułki 3 Dywizji Kawalerii i jeźdźców ze Szkoły Kawalerii w Grudziądzu,ofiarowując zwycięzcom cenne nagrody. Ilość koni startujących w zawodach dochodziła do 40-stu.
III. Rok 1923. Pierwszy sukces pułku w Zawodach Konnych Armii o Mistrzostwo Armii.
Ekipa w składzie:płk Zahorski na klaczy ,,Zorza,” i por. Pieczyński na wałachu ,,Gabryel”-po rozgrywce z pułkami 3 Brygady kawalerii zdobyła w Warszawie w X 1923 roku-I miejsce w Zawodach o Mistrzostwo Armii. W tychże zawodach płk Zahorski zdobył I miejsce w skokach przez przeszkody,a por. Pieczyński II miejsce w klasyfikacji ogólnej. Dnia 22 I 1923 roku przydzielony do pułku zostaje mjr dypl. Jerzy Grobicki,a 27 IX ppłk Eugeniusz Grabowski.
IV. Rok 1924. Pobyt Pana Prezydenta RP-Stanisław Wojciechowskiego na zawodach konnych pułku.
W dniu 4 VIII przybywa do Bydgoszczy Pan Prezydent RP Stanisław Wojciechowski,z której to okazji pełniący obowiązki dowódcy pułku mjr Grobicki urządza zawody konne,na których został rozegrany konkurs hippiczny im. Pana Prezydenta RP. Na zawodach tych obok Pana Prezydenta RP obecni byli generałowie: Józef Haller,Skierski,Hubiszta,Jung,Raszewski,Sawicki,Stefan Kasprzycki,Karnicki i wojewoda poznański hrabia Bniński. W konkursie hippicznym im. Pana Prezydenta RP zdobyli:
*I nagrodę-por. Czesław Dmochowski na wałachu ,,Cezar”
*II nagrodę-por. Edmund Nieszkowski na klaczy ,,Ewa”
*III nagrodę-por. Stefan Skupiński na wałachu ,,Fedor”
#Zdobycie I miejsca w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii.
Ekipa pułku w składzie: por. Skupiński na klaczy ,,Ewa”, por. Dmochowski na wałachu ,,Gedymin”,por. Pieczyński na wałachu ,,Gabryel”, i por. Nieszkowski na wałachu ,,Homer”-zdobyła I miejsce na zawodach Konnych Armii na rozgrywce w Warszawie.
#Zmiana na stanowisku dowódcy pułku.
W myśl rozkazu M. S. Woj. Dz. P. Nr 98/24-płk Włodzimierz Wołkowicki zdał,a płk.Rajmund Brzozowski objął 16/2 pułk Ułanów Wielkopolskich. Dotychczasowy dowódca pułku został dowódcą brygady kawalerii w Suwałkach.
#Sformowanie 3 Dywizji Kawalerii.
Z dotychczasowych pułków VII Brygady Kawalerii oraz przydzielonych:18 pułku ułanów i 8 pułku strzelców konnych została sformowana 3 Dywizja Kawalerii pod dowództwem gen. bryg. J.Sawickiego.
16/2 pułk ułanów Wielkopolskich i 7 pułk strzelców konnych tworzą XIV Brygadę Kawalerii pod dowództwem płk dypl. Mieczysława Pożerskiego.
Do pułku przydzielono: mjr Juliusza Falewicza,por. Wacława Karbowskiego.

V. Rok 1925.
*Odznaka pułku.
Dziennikiem rozkazów M. S. Wojsk. Nr 11 z dnia 4 IV 1925 roku została zatwierdzona odznaka pamiątkowa 16/2 pułku ułanów Wielkopolskich,dla oficerów srebrna pokryta białą emalią,dla szeregowych metalowa biała.
*Przyjaźń z pułkiem Huzarów Estońskich.
Między 16/2 pułkiem ułanów Wielkopolskich,a 1 pułkiem Huzarów Estońskich za pośrednictwem estońskiego attache wojskowego-płk Jacobsena,zostało zawarte braterstwo broni w dowód sympatii armii zaprzyjaźnionych narodów. Braterstwo broni polega na odbywaniu stażu przez oficerów estońskich w pułku,wysyłaniu delegacji na uroczystości pułkowe,jak również prawo posiadania i noszenia odznaki 16/2 pułku ułanów Wielkopolskich przez oficerów Huzarów Estońskich i odwrotnie odznaki pułkowej Huzarów Estońskich przez oficerów 16/2 pułku ułanów Wielkopolskich.
*Wyróżnienia pułku pod względem wyszkolenia.
W tym roku w czasie koncentracji 3 Dywizji Kawalerii-dowódca dywizji zwalnia pułk o dwa tygodnie wcześniej od ćwiczeń i zezwala na powrót do garnizonu,jako nagrodę za dobre wyszkolenie pułku.
*Zdobycie II miejsca w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii.
Ekipa pułku w składzie: por. Kazimierz Paszotta na wałachu ,,Naczelnik”, por. Czesław Dmochowski na wałachu ,,Cezar”, por. Bolesław Pieczyński na klaczy ,,Ewa” i por. Józef Cichocki na wałachu ,,Gabryel”, po rozgrywce z pułkami DOK VIII i C. W. Kaw-zdobywa w Warszawie II miejsce w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii.
Do pułku przydzielono: rtm.Tadeusza Zielińskiego,rtm. Zygmunta Grabowskiego,por. Kazimierza Paszottę,por. Floriana Zielińskiego i por. Wacława Hryckiewicza.
VI. Rok 1926.
*Zdobycie II miejsca w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii.
Ekipa pułku w składzie:por. Stefan Skupiński na wałachu ,,Naczelnik”, por. Bolesław Pieczyński na wałachu ,,Gabryel”, por. Edmund Nieszkowski na wałachu ,,Delfin” i por. Franciszek Cymerman na wałachu ,,Mustafa”, po rozgrywce z pułkami DOK VIII-zdobywa w Warszawie II miejsce w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii. W tych zawodach por. Bolesław Pieczyński zdobywa III miejsce w klasyfikacji ogólnej.
Do pułku zostali przydzieleni: rtm.Stanisław Szeliski,ppor. Józef Przeniewski,ppor. Henryk Grudzień i ppor. Szach-Bej Krummel Szczęsny.
VII. Rok 1927.
Dnia 6 III 1927 roku przybywa do Bydgoszczy Jego Eminencja Prymas Polski ksiądz Kardynał doktor August Hlond,którego eskortuje szwadron honorowy pułku. Z tej okazji ofiarowuje ksiądz Kardynał okucie pamiątkowe do drzewca sztandaru.
*Zdobycie przez pułk I miejsca w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii.
Ekipa pułku w składzie: mjr Kazimierz Kosiarski na wałachu ,,Elegant”, por. Stefan Skupiński na wałachu ,,Narcyz”, por. Bolesław Pieczyński na wałachu ,,Kazik” i por. Edmund Nieszkowski na wałachu ,,Odyniec”, po rozgrywce z pułkami DOK VIII-zdobywa w Warszawie I miejsce w zawodach konnych o Mistrzostwo Armii. W tych zawodach por. Bolesław Pieczyński zdobywa III miejsce w klasyfikacji ogólnej.
*Zdobycie I miejsca w biegu patroli 3 Dywizji Kawalerii.
W czasie koncentracji 3 Dywizji Kawalerii w rejonie Szamotuł,rozegrany został bieg patroli oficerskich,wystawionych przez wszystkie oddziały 3 Dyw. Kaw. Patrol pułku pod dowództwem por. Stefana Przeradzkiego - zdobył I miejsce ,uzyskując pochwałę w rozkazie 3 Dywizji Kawalerii i nagrody dla wszystkich uczestników patrolu.
***Sukcesy pułku na polu sportowym w latach 1921-1927.
Począwszy od 1921 roku do 1927 roku oficerowie pułku: płk Sergiusz Zahorski,rtm. Edmund Chojecki,por. Edmund Nieszkowski,por. Bolesław Pieczyński,por. Kornel Stasiewicz,por. Czesław Dmochowski,por. Janusz Rudnicki,por. Józef Cichocki,por. Florian Zieliński,por. Stefan Skupiński,por. Franciszek Cymerman, por. Kazimierz Paszotta - brali udział we wszystkich zawodach konnych urządzanych w Warszawie i na prowincji,zdobywajAc około 400-tu nagród,z których część jako nagrody honorowe pozostały własnością pułku i przechowywane są w kasynie oficerskim.
W roku 1927 zostaje utworzony w Bydgoszczy-Klub Jazdy Konnej z udziałem wszystkich oddziałów konnych Garnizonu Bydgoszcz i Inowrocław. Klub ten przejmuje od pułku urządzanie corocznych Zawodów Konnych w Bydgoszczy.
W tym roku otrzymali przydział do pułku: ppłk Tadeusz Byliński na stanowisko zastępcy dowódcy pułku,kpt. lek. dr Tadeusz Gadomski,por. Stefan Łaszewski i ppor. Zygmunt Dulski.

VIII. Rok 1928.
W
tym roku przydzieleni zostali do pułku :por. Józef Cetnerowski i ppor. Mikołaj Murowicki.
IX. Rok 1929.
*Zmiana
na stanowisku dowódcy pułku.
W
myśl rozkazu M. S. Wojsk. Dz. Per. Nr 7/29-płk Rajmund Brzozowki zdał,a ppłk Tadeusz Byliński objął 16/2 pułk ułanów Wielkopolskich. Były dowódca płk Brzozowski odszedł z Armii w stan spoczynku,zastępcą dowódcy pułku został mjr Kazimierz Kosiarski.
*Obchody
X-lecia pułku.
W
1929 roku pułk obchodził X-lecie swego istnienia. Na uroczystość przybyli dawniejsi dowódcy pułku,garnizonu,delegacje pułków Brygady,Pułku Huzarów Estońskich i oficerowie rezerwy.
*XIV
Brygada Kawalerii w skład,której wchodził 16/2 pułk ułanów Wielkopolskich zostaje rozformowana. Pułk wchodzi w skład nowo utworzonej Brygady Kawalerii ,,Toruń”,której dowódcą zostaje płk dypl. dr Roman Abraham.
*Zdobycie
II miejsca w Zawodach Konnych o Mistrzostwo Armii.
Ekipa
pułku w składzie:rtm. Stefan Skupiński na wałachu ,,Narcyz”, por. Bolesław Pieczyński na wałachu ,,Płatowiec”, por. Edmund Nieszkowski na klaczy ,,Pociecha”, por. Józef Cetnerowski na wałachu ,,Ozon”-po rozgrywce z pułkami DOK VIII,zdobyła II miejsce w Zawodach Konnych o Mistrzostwo Armii w Poznaniu. W tychże zawodach por. Józef Cetnerowski zdobył II miejsce,a por. Edmund Nieszkowski - III miejsce w klasyfikacji ogólnej.
X. Rok 1930.
*W
miesiącu lutym pułk maszeruje do Torunia na defiladę z okazji X rocznicy oswobodzenia Pomorza i bierze udział w defiladzie z tej okazji przed Panem Prezydentem Państwa prof. dr Ignacym Mościckim.
*W
tym roku w zawodach zorganizowanych przez CWKaw w Grudziądzu – por. Edmund Nieszkowski na klaczy ,,Pociecha” zdobywa I nagrodę na konkursie hipicznym im. Pana Prezydenta Państwa.
*Do
pułku przybyli:mjr Julian Arnoldt-Russocki na stanowisko zastępcy dowódcy pułku,ppor. Stanisław Mikosz i ppor. Edmund Thiel.
XI. Rok 1931.
*W
tym roku przybyli do pułku: ppor. Roman Pigłowski,ppor. Włodzimierz Białoszewski,ppor. lek. wet. Jan Mielnik.
XII. Rok 1932.
*Zmiana
na stanowisku dowódcy pułku.
W
myśl rozkazu M. S. Wojsk Nr 3110/0 g 105/B. Pers. z dnia 27 I 1932 roku – ppłk Tadeusz Byliński zdał, a ppłk Edmund Heldut-Tarnasiewicz objął 16/2 pułk ułanów Wielkopolskich. Dotychczasowy dowódca ppłk Tadeusz Byliński został Rejonowym Inspektorem koni w Brześciu nad Bugiem.
*Ekipa
pułku w składzie: rtm.Bolesław Pieczyński na wałachu ,,Tygrys”, rtm. Kazimierz Paszotta na klaczy ,,Trema”, por. Józef Cetnerowski na wałachu ,,Ozon” i ppor. Stanisław Mikosz na wałachu ,,Porywczy”, po rozgrywce z pułkami DOK VIII,zdobyła III miejsce w Zawodach Konnych o mistrzostwo Armii w Krakowie.
*W
tym roku rtm. Stefan Skupiński na wałachu ,,Promień”-zdobył w Zawodach Konnych im. Pana Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gdyni w Dniu Święta Morza I nagrodę.
*Do
pułku przybyli oficerowie: kpt. lek. dr Józef Jonscher,por. Jerzy Woszczyński,por. Jerzy Kołakołow i ppor. Aleksander Zarębicki.
XIII. Rok 1933.
*Na
zawodach Konnych o Mistrzostwo Armii w Baranowiczach, rtm. Kazimierz Paszotta zdobył V miejsce w klasyfikacji ogólnej zawodników.
*Z
inicjatywy dowódcy pułku ppłk Edmunda Heldut-Tarnasiewicza zostaje wręczona przez pułk rodzinom poległych ułanów pułku w walkach o Niepodległość Ojczyzny,legitymacja świadcząca o ich służbie i śmierci na polu chwały.